ÇOCUĞUM NEDEN VURUYOR? ÖFKESİNİN ARDINDA HANGİ MESAJ VAR?

ÇOCUĞUM NEDEN VURUYOR? ÖFKESİNİN ARDINDA HANGİ MESAJ VAR?

 “Çocuğum sürekli vuruyor, istediği olmayınca bağırıyor, kendini yerlere atıyor, arkadaşlarına zarar veriyor. Ne yapacağımızı artık bilmiyoruz!”

Son yıllarda anne ve babalardan sıkça duyduğumuz cümlelerden biri tam olarak bu.

Peki, çocuklar neden vurur? Neden öfkelerini kontrol etmekte zorlanırlar? Daha da önemlisi, bu davranışlar karşısında anne ve babalar nasıl hareket etmelidir?

Öncelikle şu gerçeği bilmemiz gerekiyor: Her vuran çocuk saldırgan değildir. Her öfkelenen çocuk da davranış problemi yaşıyor demek değildir.

Çocukların davranışları çoğu zaman kelimelerle anlatamadıkları duygularının dışa vurumudur.

 Çocuklar Neden Vurma Davranışı Gösterir?

Özellikle okul öncesi dönemde çocukların duygularını tanıma, ifade etme ve düzenleme becerileri henüz gelişim aşamasındadır.

Bir çocuk istediği oyuncağı alamadığında, arkadaşlarıyla anlaşamadığında veya anne babası tarafından sınırlandırıldığında yoğun bir öfke yaşayabilir.

Ancak bu öfkeyi nasıl yöneteceğini henüz öğrenmemişse vurma, ısırma, bağırma veya eşya fırlatma gibi davranışlar gösterebilir.

Bu davranışların arkasında farklı nedenler bulunabilir:

* Duygularını sözel olarak ifade etmekte zorlanma
* İsteklerinin sürekli ve hemen karşılanmasına alışma
* Ev içerisinde tutarsız sınır ve kurallar
* Aile içindeki çatışmalara veya sert davranışlara tanık olma
* Dikkat çekme veya ihtiyaçlarını anlatma çabası
* Yetersiz uyku, yoğun ekran kullanımı ve günlük rutinlerde düzensizlik
* Gelişimsel veya duygusal düzenleme güçlükleri

Burada önemli olan yalnızca çocuğun vurma davranışını durdurmak değil, bu davranışın hangi ihtiyaca veya güçlüğe işaret ettiğini anlamaktır.

 Çocuğunuz Vurduğunda Nasıl Tepki Veriyorsunuz?

Birçok anne baba, çocukları vurduğunda yüksek sesle bağırarak, tehdit ederek veya cezalandırarak davranışı sonlandırmaya çalışır.

Oysa çocuğa öfkesini yönetmeyi öğretmek isterken bizim de öfkemizi kontrol edemememiz, çocuğa çelişkili bir mesaj verebilir.

Çocuklar yalnızca söylediklerimizden değil, davranışlarımızdan da öğrenirler.

Örneğin çocuğunuz size vurduğunda sakin ama kararlı bir ses tonuyla şu ifadeyi kullanabilirsiniz:

“Kızgın olduğunu görüyorum. Kızabilirsin ama vuramazsın. Sana ve başkalarına zarar vermene izin veremem.”

Bu yaklaşımda iki önemli mesaj vardır: Çocuğun duygusu kabul edilir ancak zarar verici davranışına sınır konulur.

Unutmayalım ki çocuğun her istediğini yapmak sevgi göstergesi olmadığı gibi, her davranışına sert tepki vermek de disiplin değildir.

Sağlıklı disiplin; sevgi, güven, tutarlılık ve sınırların birlikte sunulmasıdır.

 Öfke Nöbetleri Sırasında Anne Babalar Ne Yapmalı?

Öfke nöbeti yaşayan bir çocuğa o anda uzun uzun nasihat vermek çoğu zaman etkili değildir. Çünkü yoğun duygular yaşayan çocuk, kendisine anlatılanları anlamakta ve uygulamakta zorlanabilir.

Öncelikle güvenliği sağlamak, sakin kalmak ve çocuğun duygusal yoğunluğunun azalmasını beklemek gerekir.

Çocuk sakinleştikten sonra yaşanan olay hakkında konuşulabilir. Vurmak yerine yardım istemek, duygusunu kelimelerle anlatmak veya sakinleşmek için kısa bir ara vermek gibi alternatif davranışlar öğretilebilir.

Burada anne babaların dikkat etmesi gereken en önemli noktalardan biri de tutarlılıktır.

Bugün izin verilmeyen bir davranışa yarın izin verilmesi, çocuğun sınırları anlamasını zorlaştırabilir.

 Peki, Ne Zaman Destek Alınmalı?

Her öfke davranışı profesyonel destek gerektirmez. Ancak vurma ve saldırganlık davranışlarının sıklaşması, şiddetlenmesi, çocuğun arkadaş ilişkilerini ve aile yaşamını olumsuz etkilemesi durumunda gelişimsel ve davranışsal açıdan değerlendirme yapılması önemlidir.

Özellikle çocuğun kendisine veya başkalarına zarar verdiği, davranışların farklı ortamlarda devam ettiği ve aile tarafından uygulanan tutarlı yaklaşımlara rağmen belirgin güçlüklerin sürdüğü durumlarda uzman desteği alınmalıdır.

Çocuğun yaşına, gelişim düzeyine, aile ortamına ve davranışın ortaya çıktığı koşullara göre yapılacak değerlendirmeler, uygun destek sürecinin planlanmasına yardımcı olabilir.

 Son Söz: Çocuğunuzun Öfkesini Değil, Öfkesinin Nedenini Anlamaya Çalışın

Sevgili anne babalar,

Çocuk yetiştirmek yalnızca onların fiziksel ihtiyaçlarını karşılamak değildir. Aynı zamanda duygularını tanımalarına, davranışlarını düzenlemelerine ve başkalarının sınırlarına saygı göstermelerine rehberlik etmektir.

Çocuğunuzun vurmasını istemiyorsanız, ona yalnızca vurmanın yanlış olduğunu söylemeyin. Öfkelendiğinde ne yapabileceğini de öğretin.

Çünkü çocuklar öfkelerini yönetmeyi bir günde öğrenmezler. Bu beceri; sabır, tekrar, doğru model olma ve güvenli ilişkiler içerisinde zamanla gelişir.

Ve unutmayın:

“Çocuğun davranışını değiştirmeden önce, o davranışın size ne anlatmaya çalıştığını anlamalısınız.”

Serhat ATEŞ
Psikolojik Danışman
Duru Psikolojik Danışmanlık Merkezi – Kırıkkale