ÇOCUK KONTROL EDİLMELİ Mİ, YOKSA ONA REHBERLİK Mİ EDİLMELİ?
Çocuğu kontrol altında tutmak mı, yoksa kendi davranışlarını yönetebilen bir birey olarak yetiştirmek mi?
Psikolojik Danışman Serhat ATEŞ
Duru Psikolojik Danışmanlık Merkezi Kurucusu
Anne babaların çocuk yetiştirirken en sık düştüğü yanılgılardan biri, çocuklarını sürekli kontrol altında tutmanın onları korumak ve doğru yetiştirmek anlamına geldiğini düşünmeleridir. Peki, gerçekten kontrol edilen bir çocuk mu daha sağlıklı gelişir, yoksa kendisine rehberlik edilen bir çocuk mu?
Aslında burada sormamız gereken soru şudur: Biz çocuklarımızın bugün sözümüzü dinlemesini mi istiyoruz, yoksa yarın kendi kararlarını doğru verebilen bireyler olmalarını mı?
KONTROL ETMEK İLE REHBERLİK ETMEK AYNI ŞEY DEĞİLDİR
Kontrolcü ebeveynlik anlayışında çocuk, çoğu zaman anne babasının belirlediği sınırlar içerisinde düşünmeden hareket etmeye yönlendirilir. Ne giyeceğine, ne oynayacağına, kiminle arkadaşlık edeceğine ve hatta nasıl hissedeceğine kadar pek çok konuda yetişkinlerin kararları ön plana çıkar.
Oysa sağlıklı ebeveynlik, çocuğun hayatındaki bütün kararları onun yerine vermek değildir.
Sağlıklı ebeveynlik; çocuğun yaşına, gelişim düzeyine ve ihtiyaçlarına uygun sınırlar belirlerken ona seçim yapabilme, hata yapabilme ve davranışlarının sonuçlarını öğrenebilme fırsatı sunmaktır.
Çünkü sürekli kontrol edilen çocuk kurallara uymayı öğrenebilir; ancak bu, kendi davranışlarını yönetmeyi öğrendiği anlamına gelmez.
HER ŞEYİNE KARAR VERİLEN ÇOCUK, KENDİ KARARLARINI NASIL VERECEK?
Bir düşünelim...
Çocuğumuzun her sorununu biz çözüyoruz. Her yanlışında hemen müdahale ediyoruz. Üzüldüğünde onun yerine konuşuyor, arkadaşlarıyla yaşadığı anlaşmazlıklarda doğrudan devreye giriyoruz.
Peki, çocuk ne zaman problem çözmeyi öğrenecek?
Ne zaman kendi duygularını düzenlemeyi deneyecek?
Ne zaman bir kararın sorumluluğunu üstlenecek?
Çocukluk dönemi yalnızca korunma ve bakım dönemi değildir. Aynı zamanda bireyselleşmenin, bağımsızlık becerilerinin ve öz denetimin temellerinin atıldığı önemli bir gelişim sürecidir.
Çocuğa hiç sorumluluk verilmemesi, sürekli müdahale edilmesi ve hata yapmasına izin verilmemesi; bazı çocuklarda özgüven eksikliği, karar verme güçlüğü ve ebeveyne aşırı bağımlılık gibi sorunların gelişmesine katkıda bulunabilir.
SINIR KOYMAK KONTROL ETMEK DEĞİLDİR
Burada önemli bir ayrımı vurgulamak gerekiyor.
Çocuğa özgürlük tanımak, onu tamamen kuralsız bırakmak anlamına gelmez.
Her çocuğun güvenli, tutarlı ve anlaşılır sınırlara ihtiyacı vardır.
Örneğin;
Çocuğa sürekli olarak “Bunu yapamazsın, çünkü ben istemiyorum!” demek kontrolcü bir yaklaşım olabilir.
Bunun yerine “Bu davranışın sana veya başkasına zarar verebilir. Bu nedenle buna izin veremem. Ama birlikte başka bir çözüm bulabiliriz.” demek, hem sınır koyan hem de çocuğa rehberlik eden bir yaklaşımdır.
İki yaklaşım arasındaki temel fark, çocuğun yalnızca davranışına değil, o davranışın nedenine ve gelişimsel ihtiyacına da odaklanılmasıdır.
Çocukların sınırlara ihtiyacı vardır; ancak bu sınırların içerisinde kendilerini ifade edebilecekleri bir alana da ihtiyaçları vardır.
İTAAT EDEN ÇOCUK MU, SORUMLULUK ALAN ÇOCUK MU?
Toplumumuzda bazen sessiz, itiraz etmeyen ve yetişkinlerin her söylediğini yapan çocuklar daha iyi yetiştirilmiş olarak değerlendirilebiliyor.
Ancak psikolojik gelişim açısından bir çocuğun her söyleneni sorgulamadan kabul etmesi, tek başına sağlıklı bir gelişim göstergesi değildir.
Çocuğun gerektiğinde düşüncelerini ifade edebilmesi, uygun şekilde itiraz edebilmesi, istemediği durumlarda sınır koyabilmesi ve kendi kararlarını verebilmesi de gelişimin önemli parçalarıdır.
Elbette bu beceriler çocuğun yaşına ve gelişim özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
Unutmayalım ki bugün anne babasının karşısında düşüncelerini ifade etmesine hiç fırsat verilmeyen bir çocuktan, yarın sosyal hayatında kendisini güvenle savunabilmesini beklemek çelişkili olabilir.
Amacımız bize koşulsuz itaat eden çocuklar yetiştirmek değil, doğruyu ve yanlışı değerlendirebilen, sorumluluk sahibi bireyler yetiştirmek olmalıdır.
ÇOCUĞU DEĞİL, EBEVEYNLİK TUTUMUMUZU KONTROL ETMELİYİZ
Belki de üzerinde durmamız gereken en önemli nokta budur.
Çocuklarımızın bütün davranışlarını kontrol etmeye çalışırken kendi davranışlarımızı ne kadar yönetebiliyoruz?
Çocuğumuz öfkelendiğinde biz sakin kalabiliyor muyuz?
Bir hata yaptığında onu anlamaya çalışıyor muyuz?
Bizim istediğimiz bir şeyi yapmak istemediğinde bunu hemen saygısızlık olarak mı değerlendiriyoruz?
Çünkü çocuklar yalnızca kendilerine söylenenleri değil, çevrelerindeki yetişkinlerin davranışlarını da gözlemleyerek öğrenirler.
Kendi öfkesini yönetemeyen bir ebeveynin çocuğundan sürekli sakin olmasını beklemesi, çocuğa çelişkili mesajlar verebilir.
Bu nedenle sağlıklı çocuk yetiştirmenin önemli adımlarından biri, ebeveynlerin kendi duygularını ve tepkilerini düzenleyebilmesidir.
SONUÇ: ÇOCUĞUNUZUN HAYATINI YÖNETMEYİN, HAYATI YÖNETMEYİ ÖĞRETİN
Anne babalık, çocuğun hayatındaki bütün engelleri ortadan kaldırmak değildir. Gerektiğinde yanında olmak, zorlandığında desteklemek, yanlış yaptığında yol göstermek ve gelişimine uygun sorumluluklar vermektir.
Çocuğumuzu korumak isterken onun bağımsızlaşmasını engellememeliyiz.
Çünkü çocukluk döneminin temel hedeflerinden biri, çocuğun zaman içerisinde ebeveynine olan bağımlılığının azalması ve kendi yaşam becerilerini geliştirmesidir.
Bugün sürekli bizim kararlarımızla hareket eden bir çocuk yetiştirirsek, yarın kendi kararlarını vermekte zorlanan bir yetişkinle karşılaşabiliriz.
Oysa çocuklarımızın ihtiyacı, her adımlarını kontrol eden anne babalar değil; gerektiğinde sınır koyan, gerektiğinde özgürlük tanıyan, her koşulda güven veren ebeveynlerdir.
Unutmayın: İyi ebeveynlik, çocuğun her davranışını kontrol edebilmek değil; çocuk kendi başına kaldığında da doğru kararlar verebilmesi için ona gerekli becerileri kazandırabilmektir.
Psikolojik Danışman Serhat ATEŞ
Duru Psikolojik Danışmanlık Merkezi
Kırıkkale | 2019'dan Günümüze
Bu habere henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu sen yaz!