DİSLEKSİ NE DEĞİLDİR?

“Her okuyamayan çocuk disleksili değildir. Ancak her okuyamayan çocuğu tembel olarak görmek de büyük bir yanılgıdır.”

Bir çocuk düşünün… Zekâsı yerinde, meraklı, konuşkan, hatta birçok konuda yaşıtlarından oldukça başarılı. Ancak sıra okumaya geldiğinde zorlanıyor. Harfleri karıştırıyor, kelimeleri okumakta güçlük çekiyor, yazarken hatalar yapıyor ve bazen aynı kelimeyi defalarca okumasına rağmen doğru okuyamıyor.

Peki, bu çocuk tembel mi? Dikkatsiz mi? Yeterince çalışmıyor mu? Yoksa öğrenme sürecinde farklı bir desteğe mi ihtiyaç duyuyor?

İşte tam da bu noktada toplumda sıklıkla yanlış anlaşılan bir kavram karşımıza çıkıyor: Disleksi.

Disleksi zekâ geriliği değildir!
Toplumda karşılaştığımız en büyük yanlışlardan biri, okuma güçlüğü yaşayan çocukların zekâ düzeylerinin düşük olduğunun düşünülmesidir.

Oysa disleksi, zekâ geriliği değildir. Disleksi yaşayan çocuklar normal, hatta yüksek zekâ düzeyine sahip olabilirler. Yaşadıkları güçlük, zekâlarından değil, yazılı dili işleme ve özellikle kelimeleri doğru ve akıcı biçimde okuma süreçlerindeki farklılıklardan kaynaklanır.

Bir çocuğun okumakta zorlanması, onun düşünmekte de zorlandığı anlamına gelmez.

Disleksi tembellik değildir!
“İstese yapar.”, “Biraz daha çalışsa öğrenir.”, “Aslında çok zeki ama ders çalışmıyor.”

Bu cümleler, disleksiyle ilişkili güçlükler yaşayan çocukların ailelerinden ve öğretmenlerinden sıkça duyabildiğimiz ifadelerdir.

Ancak disleksi, çocuğun isteksizliğinin veya yeterince çaba göstermemesinin sonucu değildir.

Hatta bazı çocuklar arkadaşlarının birkaç dakikada tamamladığı okuma etkinliğini gerçekleştirebilmek için çok daha fazla zihinsel çaba harcamak zorunda kalabilir.

Burada sorulması gereken soru, “Bu çocuk neden çalışmıyor?” değil, “Bu çocuk hangi öğrenme sürecinde zorlanıyor?” olmalıdır.

Disleksi yalnızca harfleri ters yazmak değildir!
Disleksi denildiğinde birçok kişinin aklına ilk olarak “b” ile “d” harflerini karıştıran ya da harfleri ters yazan çocuklar gelir.

Oysa disleksi bundan çok daha kapsamlıdır.

Çocuklarda kelimeleri çözümleme, seslerle harfler arasında ilişki kurma, doğru ve akıcı okuma, heceleme ve yazım becerilerinde güçlükler görülebilir.

Üstelik harfleri ters yazan her çocuk disleksili değildir. Özellikle okuma yazmanın ilk öğrenildiği dönemlerde bazı harf karışıklıkları gelişimsel olarak da görülebilir.

Dolayısıyla tek bir belirtiye bakılarak disleksi tanısı konulamaz.

Disleksi görme bozukluğu değildir!
Disleksi, gözlerin harfleri yanlış görmesinden kaynaklanan bir problem değildir. Temel olarak dil ve okuma süreçleriyle ilişkili nörogelişimsel bir öğrenme güçlüğüdür.

Elbette çocuğun görme ve işitme sağlığı değerlendirilmelidir. Ancak gözlük kullanmak veya görsel egzersizler yapmak, tek başına disleksiyi ortadan kaldıran yöntemler değildir.

Disleksi her okuma güçlüğünün adı değildir!
Belki de üzerinde en fazla durulması gereken konu budur.

Her okuma güçlüğü disleksi anlamına gelmez.

Bir çocuk; yetersiz veya kesintiye uğramış eğitim, dil gelişimindeki güçlükler, dikkat sorunları, duygusal etkenler ya da görme ve işitme problemleri nedeniyle de okuma yazmada zorlanabilir.

Bu nedenle değerlendirme sürecinde yalnızca çocuğun yaptığı hatalara değil; gelişim öyküsüne, eğitim geçmişine, dil becerilerine, dikkat süreçlerine ve akademik performansına birlikte bakılması gerekir.

Doğru değerlendirme yapılmadan başlanan her destek programı, çocuğun gerçek ihtiyacını gözden kaçırabilir.

Disleksi bir başarısızlık hikâyesi değildir!
Disleksi yaşayan çocukların en büyük sorunlarından biri, yalnızca okuma güçlüğü değildir. Zaman içerisinde yaşadıkları başarısızlık deneyimleri, özgüvenlerini ve öğrenmeye yönelik motivasyonlarını da olumsuz etkileyebilir.

Sürekli eleştirilen, arkadaşlarıyla karşılaştırılan veya yeterince çabalamadığı söylenen bir çocuk, bir süre sonra okumayı öğrenemeyeceğine inanmaya başlayabilir.

Oysa erken fark edilme, uygun eğitimsel destek, aile iş birliği ve bilimsel temelli uygulamalar sayesinde çocukların okuma ve yazma becerilerinde önemli ilerlemeler sağlanabilir.

Disleksi, çocuğun gelecekte başarılı olamayacağı anlamına gelmez.

Peki, aileler ne yapmalı?
Çocuğunuz okumada zorlanıyorsa öncelikle onu suçlamaktan, başkalarıyla kıyaslamaktan ve daha fazla tekrar yapmaya zorlamaktan kaçının.

Güçlüğün nedenini anlamaya yönelik kapsamlı bir değerlendirme yapılmasını sağlayın. Gerektiğinde ilgili sağlık uzmanlarından tanısal değerlendirme, eğitim uzmanlarından ise uygun eğitimsel destek alın.

Unutmayın, her çocuğun öğrenme hızı, güçlü yönleri ve destek ihtiyaçları birbirinden farklı olabilir.

Son söz: Çocuğu değil, güçlüğü anlamaya çalışın!
2019 yılından bu yana Kırıkkale'de hizmet veren Duru Psikolojik Danışmanlık olarak üzerinde önemle durduğumuz konulardan biri, çocukların yaşadıkları öğrenme güçlüklerinin doğru anlaşılması ve uygun uzmanlara yönlendirilmesidir.

Çünkü bir çocuğa yardımcı olabilmenin ilk adımı, yaşadığı güçlüğü doğru tanımaktır.

Disleksi konusunda ailelerin bilinçlenmesi, öğretmenlerin gözlemleri ve uzmanlar arasındaki iş birliği büyük önem taşımaktadır.

Unutmayalım: Her çocuk aynı şekilde öğrenmek zorunda değildir. Önemli olan, çocuğun nasıl öğrendiğini keşfedebilmektir.

Ve belki de kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur:

“Çocuğumuz öğrenemiyor mu, yoksa biz onun nasıl öğrendiğini henüz keşfedemedik mi?”

Serhat Ateş
Psikolojik Danışman
Duru Psikolojik Danışmanlık – Kırıkkale